Nie wszyscy są świadomi tego, iż transport kolejowy istniał tak naprawdę już w starożytności w postaci kolei konnych. Do ich przemieszczania się wykorzystywano wyżłobienia w kamiennych płytach dróg. Taki rodzaj transportu stosowany był do dwudziestego wieku w kopalniach, gdzie dzięki niemu transportowano urobek.

Era kolei rozpoczęła się w na początku dziewiętnastego wieku. Richard Trevithick uznawany jest za twórcę prototypu lokomotywy. Trudno mu było sobie wyobrazić w 1804 roku, gdy wprowadził w ruch swoją maszynę, co ona tak na prawdę spowoduje. Trzej inżynierowie Wiliam Hedley, Timothy Hackworth i George Stephenson zabrali się za doskonalenie jego wynalazku. Przez kolejnych parę lat udało im się stworzyć maszynę, która w pełni przypominała tradycyjne, wszystkim bardzo dobrze znane, lokomotywy parowe. Przez lata prac udało się konstruktorom nie tylko zmienić wygląd całej maszyny, jej konstrukcję, ale również podnieść znacząco jej prędkość. Na początku lokomotywa Trevithicka potrzebowała na pokonanie trasy między Manchesterem a Liverpoolem około dwóch godzin. Sto lat później, ta sama trasa pokonywana była przez udoskonalone maszyny z prędkością maksymalną nieco ponad 200 km na godzinę, co znacząco skróciło czas przejazdu. Cały wiek XIX zdominowany był przez maszyny parowe. W związku z czym nazywany jest on „wiekiem pary”. Lokomotywy parowe szybko osiągnęły sukces w wielu krajach na całym świecie. W jednych najważniejsza była ich prędkość, w innych liczyła się siła uciągu lokomotywy. Do rekordzistów w tej dziedzinie należy parowóz „Big Boys”, który był w stanie ciągnąć za sobą pociąg o masie nawet 7000 ton. Dodajmy, że radził on sobie z takim ciężarem nawet w bardzo trudnych górskich warunkach.

Każdy kraj starał się opracować najlepszą dla siebie strategię i technologię związaną z transportem kolejowym. Pojawiło się więc różne rozstawienie torów oraz ich sposób układania. W państwach, gdzie trudno było o węgiel, zastąpiono go w parowozach drewnem, sianem a nawet pożniwnymi odpadami trzciny cukrowej.

Okres po drugiej wojnie światowej to czas, w którym nastąpił „zmierzch dla parowozów”. Zostały one zastąpione lokomotywami spalinowymi oraz elektrycznymi. Jedną z przyczyn była wzrastająca cena węgla, jednak nie tylko ona spowodowała, że parowozy zaczęły powoli odchodzić w zapomnienie. Początek lat siedemdziesiątych to czas, gdy lokomotywy parowe niemal całkowicie zniknęły z najważniejszych linii kolejowych prawie na cały świecie. Jedynie na obszarach słabo rozwiniętych, bogatych w zasoby węgla oraz dysponujących tanią siłą roboczą parowozy nie zostały wyparte przez nowocześniejsze maszyny. Ciekawostką jest, że Chiny nawet dzisiaj dążą do opracowania nowych konstrukcji maszyn parowych.

Znaczącym etapem w historii transportu kolejowego była jego elektryfikacja. Jej początki sięgają do lat trzydziestych XIX wieku, jednak w życiu codziennym pojawiła się tak naprawdę dopiero w latach osiemdziesiątych wieku dwudziestego. Pierwsze państwo, gdzie została zelektryfikowana linia kolejowa to Szwajcaria. W ślad za nią podążyły Niemcy, Austria i Francja. Reszta państw europejskich rozpoczęła elektryfikację swoich tras kolejowych w latach pięćdziesiątych ubiegłego stulecia. Zalety elektrowozu są spore: cichość, czystość, mniejsza awaryjność oraz duża prędkość. By w pełni wykorzystywać ich zalety należało przebudować istniejące linie kolejowe i zastąpić je specjalnymi trasami szybkiego ruchu, gdzie pociągi rozwijały prędkości sięgające nawet 240 km na godzinę. Pierwsza tego typu trasa pojawiła się w Japonii w 1959 roku. W Europie przełomem było pojawienie się pociągów TGV, które potrafią rozwijać nie handlowe prędkości do 480 km na godzinę.

Lokomotywy parowe zostały pokonane również przez innego swojego rywala, którym były maszyny napędzane silnikami Diesla, zasilane mazutem lub olejem opałowym. Postęp technologiczny w tej dziedzinie był jednak wolniejszy, aniżeli rozwój technologii elektrycznej.

Polski transport kolejowy